Wielkie
gratulacje i podziękowania dla wszystkich, którzy przez ponad 6 lat walczyli o
naprawę krzywdzących przepisów dotyczących kobiet urodzonych w 1953 roku.
Szczególne
podziękowania należą się Pani Sędzi Sądu Okręgowego w Szczecinie, Monice Miller-Młyńskiej.
To dzięki Pani Sędzi Trybunał Konstytucyjny rozpatrywał sprawę kobiet 53.
Co dalej?
Wyrok TK w sprawie „nabycia prawa do tzw. emerytury
wcześniejszej przed 1 stycznia 2013 r. a nabycie prawa do emerytury” zapadł 6
marca 2019 r. Publikacja w Dzienniku Ustaw powinna pojawić się w ciągu 2
tygodni.
Od czasu opublikowania wyroku TK emerytki mają
30 dni na złożenie wniosku o przeliczenie emerytury w ZUS.
Po tym
okresie wnioski będą zapewne odrzucone. Termin jest nieprzekraczalny. Wszystkie
„wcześniejsze” emerytki koniecznie muszą złożyć wnioski w ZUS osobiście lub
pocztą.
Panie
urodzone w roku 1953, będące na wcześniejszych emeryturach, są w różnych
sytuacjach. Można je podzielić na kilka grup:
1. Kobiety, które nie złożyły wniosku o
emeryturę powszechną
2. Kobiety, które składały wnioski o emeryturę
powszechną i je wycofały
3. Kobiety, które złożyły wnioski o
emeryturę powszechną i ich nie wycofały
4. Kobiety, które wniosły sprawy do sądu
i je przegrały
Panie, które
miały sprawy w sądach, mają 3 miesiące na wznowienie postępowania. Pismo trzeba
kierować do tego samego sądu, który rozpatrywał ich sprawy.
Wyrok TK
dotyczy konkretnie kobiet z 1953 roku. Niemniej, powołując się ten wyrok,
będzie można prawdopodobnie walczyć o inne skrzywdzone grupy emerytów. Trzeba
poczekać na uzasadnienie wyroku TK.
Tymczasem
ukazał się komunikat po rozprawie w kwestii kobiet 53.
Nabycie prawa do tzw. emerytury wcześniejszej przed 1
stycznia 2013 r. a nabycie prawa do emerytury20/16
6 marca 2019 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie
prawne Sądu Okręgowego w Szczecinie - Wydział VI Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych dotyczące nabycia prawa do tzw. emerytury wcześniejszej przed 1
stycznia 2013 r.
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w brzmieniu
obowiązującym do 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w
1953 r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na
podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z art. 2
Konstytucji RP.
W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.
W rozpoznawanej sprawie Trybunał zbadał kwestię dopuszczalności posłużenia
się przez ustawodawcę mechanizmem obliczania podstawy emerytury powszechnej z
potrąceniem kwot wcześniejszej emerytury pobieranej przez ubezpieczonych wobec
kobiet urodzonych w 1953 r. i jego zgodności z art. 2 Konstytucji.
Uprawnienie do wcześniejszego przejścia na emeryturę wynikające z art. 46 w
związku z art. 29 ustawy emerytalnej było – w warunkach reformy z 1999 r. –
jednym ze szczególnych rozwiązań ustawowych. Stanowiło element łagodzący
przechodzenie do nowego systemu emerytalnego dla osób, które ukończyły wiek co
najmniej 50 lat, a przy tym legitymowały się wieloletnim stażem zawodowym.
Badając zgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji i
z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego
przez nie prawa, Trybunał uwzględnił, że kobiety, które zdecydowały się
skorzystać z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę nie wiedziały – w
chwili podejmowania tej decyzji – o konsekwencjach, jakie ta decyzja będzie
miała w odniesieniu do ich przyszłego świadczenia, czyli emerytury uzyskiwanej
po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Osoby te decydowały się na wcześniejszą emeryturę ufając, że państwo nie
zmieni reguł jej postrzegania w odniesieniu do powszechnego świadczenia
emerytalnego. Tymczasem reguły te zostały zmodyfikowane nie dając ich adresatom
możliwości stosownej reakcji.
Trybunał podkreślił, że to z mocy wyraźnego postanowienia ustawodawcy modyfikacja
systemu emerytalnego nie objęła tej grupy kobiet jeżeli spełniały warunki
przejścia na wcześniejszą emeryturę i z możliwości takiej skorzystały. Tym
samym stworzył on dodatkowe gwarancje realizacji uprawnień emerytalnych według
zasad starego systemu. Z uwagi na to, że uprawnienia te z założenia miały
charakter przejściowy – obowiązujący do czasu ich wygaśnięcia – nastąpiło
niejako wzmocnienie usprawiedliwionego przekonania tych kobiet, że ustawodawca
nie wycofa się z ich realizacji oraz że nie będą miały do nich zastosowania
nowe uregulowania.
Trybunał podkreślił, że podejmowanie przez ubezpieczonych decyzji o
przejściu na wcześniejszą emeryturę nie może wiązać się z pozostawaniem w
niepewności co do ukształtowania ich sytuacji prawnej w przyszłości jeżeli jest
konsekwencją decyzji podjętych w oparciu o obowiązujący stan prawny.
Rozpoczęcie realizacji prawa do wcześniejszej emerytury, która bezpośrednio
wpływa na wysokość emerytury powszechnej – w oparciu o zasadę zaufania do
państwa i stanowionego przez nie prawa – stanowi podstawę uzasadnionego
oczekiwania, że ustawodawca nie zmieni w sposób niekorzystny „reguł gry” w
stosunku do osób korzystających ze swoich uprawnień na zasadach wskazanych w
ustawie. Nie będzie tym samym pułapką dla tych, którzy w zaufaniu do
obowiązującego prawa, określającego w dodatku horyzont czasowy wypłacanych
świadczeń i zasad ich realizacji, skorzystali ze swoich uprawnień.
Racjonalnie działający ustawodawca powinien uwzględnić łączące się z tym
skutki w sferze finansów publicznych, których planowanie w systemie świadczeń
emerytalnych musi obejmować statystyczny okres długości życia tych osób po
przejściu na emeryturę. Zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie
prawa wyklucza możliwość formułowania obietnic bez pokrycia bądź nagłego
wycofywania się przez państwo ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł
postępowania. Stanowi to bowiem niedopuszczalne nadużywanie pozycji przez
organy władzy względem obywateli. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której
obywatel, układając swoje interesy, podejmuje decyzje dotyczące długiej
perspektywy czasu i przewiduje jej konsekwencje na podstawie obowiązującego
stanu prawnego. Zmiana tego stanu oznacza wówczas zaskoczenie, którego w danych
okolicznościach nie mógł przewidzieć, a tym samym dostosować się do nowej
sytuacji, w sposób, który nie wywrze negatywnych konsekwencji w sferze jego
uprawnień.
Odnosząc się do skutków wyroku, Trybunał wskazał, że osobom, które przeszły
na wcześniejszą emeryturę na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej przed 1
stycznia 2013 r. przysługuje prawo tzw. sanacji konstytucyjności wynikającej z
art. 190 ust. 4 Konstytucji w trybie odpowiednim dla postępowań z zakresu
ubezpieczeń społecznych.
Przewodniczącym składu orzekającego była sędzia TK Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz,
sprawozdawcą był sędzia TK Leon Kieres.
